Blueforce-Linux/docs/03-UBUNTU-BASELINE.md

03 — Ubuntu Baseline

Kısa özet: Saha PC'lerinin standart zemini: Ubuntu Server 26.04.1+ LTS minimal kurulum, GNOME masaüstü (saha standardı; XFCE yalnız LAB A/B ölçüm kolu, K-23), terminale boot edilir, unattended-upgrades kapalıdır. BIOS güç-kurtarma ayarı, GUI aç/kapa anahtarları ve RDP'nin her-zaman-hazır ayrımı (K-22) bu dosyadadır.

• Dosya: docs/03-UBUNTU-BASELINE.md
• İlgili kararlar: 24-DECISION-LOG.md#K-01 (OS/sürüm), K-02 (GNOME saha standardı), K-03 (boot + bf-gui), K-11 (otomatik update kapalı), K-22 (RDP her zaman hazır), K-23 (GNOME vs XFCE LAB A/B ölçümü)
• Durum: [ ] Taslak

---

1. Amaç

Her saha PC'sinin aynı minimal zeminden başlamasını garanti etmek: hangi ISO, hangi masaüstü, hangi boot hedefi, hangi servisler açık/kapalı. Bu zemin 04'teki imajın ve 05'teki kurucunun varsayımıdır.

2. Kapsam

• Kapsam içi: ISO seçimi, BIOS güç-kurtarma ayarı, boot hedefi (multi-user), GUI katmanı (GNOME + xRDP + bf-gui-*), unattended-upgrades kapatma, açılışta koşan servis listesi.
• Kapsam dışı: imaj üretim yöntemi (04), kurucu modül detayları (05), WireGuard/SSH sertleştirme (06/08/11).

3. Kararlar

KARAR:    Saha standardı Ubuntu Server 26.04.1+ LTS'tir (GUI'siz minimal kurulum; GNOME sonradan eklenir).
GEREKÇE:  26.04.1 LTS resmi indirme sayfasında yayında (kod adı Resolute Raccoon); Server ISO'su varsayılan olarak GUI kurmaz, minimal zemin + ihtiyaca göre GUI standart yoldur. Noktasürüm (.1+) baz alınır çünkü ilk .0 dalgasındaki kurulumcu hataları genelde .1'de toplanır.
ALTERNATİF: Ubuntu 24.04 LTS — 26.04 doğrulanamasaydı yedekti; doğrulandığı için yedekte bekler. Ubuntu Desktop 26.04 (6 GB RAM şartı) saha bütçesini zorladığı için elendi.
RİSK:     26.04.x noktasürümlerinde donanım sürücü farkı; azaltma: golden image LAB(2)'de her saha donanım profilinde test edilir.
MALİYET:  Ücretsiz.
LİSANS:   Ubuntu LTS ücretsiz (ESM kapsamına bel bağlanmaz) — https://releases.ubuntu.com/ (26.04.1, doğrulanma: 2026-09-15) + https://ubuntu.com/download/desktop (sistem gereksinimi, doğrulanma: 2026-09-15).

KARAR:    Saha masaüstü ortamı GNOME'dur (Ubuntu Desktop standardı) ve bu karar yürürlüktedir. XFCE saha standardı DEĞİLDİR: elenmiş sayılmaz, K-23 uyarınca LAB'da GNOME vs XFCE A/B ölçümünde karşılaştırma koludur ve karar ölçüm verisiyle revize edilebilir.
GEREKÇE:  Kullanıcı kararı + Ubuntu Desktop standardı: tanıdık modern masaüstü, teknisyen akışıyla birebir uyum. RDP oturumu + headless RustDesk + düşük RAM'li mini PC koşulları ölçülmeden "tek doğru masaüstü" iddiası kanıtsız kalır; bu yüzden GNOME baseline olarak sabit tutulur, XFCE yalnız LAB ölçüm koluna alınır (ölçüm seti: RAM, CPU, boot süresi, RDP güvenilirliği, RustDesk reboot sonrası davranış, login screen erişimi, dummy display, 24/72 saat stabilite). Ölçüm seti ve 24/72 saat süreleri sabittir; XFCE kolu saha medyasına girmez. RustDesk headless ZORUNLU şartı her iki kolda da aynen korunur.
ALTERNATİF: XFCE — hafif ve düşük kaynak tüketimine rağmen saha standardı değildir (K-02); K-23 uyarınca LAB yedek/karşılaştırma koludur, revizyon yalnız ölçüm verisiyle yapılır. XFCE'yi doğrudan saha standardı yapmak kullanıcı kararı dışı ve kanıtsız olduğu için reddedildi; XFCE'yi tamamen kapatmak da ölçüm şansını yok ettiği için reddedildi.
RİSK:     xRDP+GNOME kombinasyonu ek ayar isteyebilir (uyarı: GNOME oturumu RDP'de ek yapılandırma gerektirebilir); azaltma: 13-MEG-LINUX-ACCEPTANCE testi GNOME üzerinde koşar, `bf-gui-*` LAB'da 26.04.1 imajında doğrulanmadan dondurulmaz. A/B ölçümü ek LAB zamanı ve iki masaüstü bakım yükü getirir; azaltma: ölçüm seti/süreleri sabit ve sonuç tek tabloda LAB release kaydına bağlıdır.
MALİYET:  Ücretsiz.
LİSANS:   GNOME (GPL/LGPL bileşenler), ücretsiz — https://www.gnome.org/ (doğrulanma: 2026-09-15; yeniden doğrulama: 2026-09-16, HTTP 200); XFCE GPL — https://xfce.org/ (doğrulama: 2026-09-16, HTTP 200; yalnız LAB A/B ölçüm adayıdır, saha standardı değildir).

Güncelleme (2026-09-16, K-23): Yukarıdaki "XFCE elendi / yedekte tutulmaz" ifadesi geçersizdir. Doğru ifade: GNOME seçildi ve saha standardı olarak kalır; XFCE LAB A/B ölçümünde karşılaştırılır. Ölçüm verisi gelmeden revizyon yapılmaz; revizyon 24-DECISION-LOG PR'ı ile işlenir. Ayrıntı: 24-DECISION-LOG.md#K-23.

KARAR:    Cihazlar terminale (multi-user) boot eder. `xrdp` + `xrdp-sesman` multi-user seviyesinde HER ZAMAN enable ve active kalır (RDP kanalı `bf-gui-on` beklemez); `bf-gui-on` / `bf-gui-off` yalnız YEREL FİZİKSEL grafik katmanını (display-manager: gdm3/gdm/sddm/lightdm + default target) systemd üzerinden açar/kapatır. GUI kapalı ≠ RDP kapalı.
GEREKÇE:  xRDP mimarisi oturum yöneticisi (sesman) + systemd servis birimleri (`xrdp`, `xrdp-sesman`) üzerine kuruludur. xRDP'nin servis seviyesinde sürekli hazır olması, yerel GUI kapalı saha cihazında uzaktan grafik kurtarma kanalını korur (sahaya gitme oranını düşürür); `bf-gui-*` yalnız gereksiz yerel grafik katmanını yönetir. Varsayılan kapalı yerel GUI = düşük RAM, düşük saldırı yüzeyi, öngörülebilir boot.
ALTERNATİF: RDP'yi `bf-gui-on`'a bağlamak — GUI kapalıyken uzaktan grafik kurtarma kaybolur → reddedildi; her zaman grafik boot — kaynak israfı ve 700 cihazda gereksiz hata yüzeyi nedeniyle elendi.
RİSK:     Kesin birim adları ve GNOME oturum başlatma satırı 26.04.1'e göre değişebilir; azaltma: LAB'da 26.04.1 imajında doğrulanmadan `bf-gui-*` dondurulmaz. `bf-gui-off` içinde xRDP'i durduran bir satır bulunursa bu sözleşme ihlalidir (`tests/check-specs.sh` bunu zorunlu tutar).
MALİYET:  Ücretsiz.
LİSANS:   xRDP Apache-2.0, ücretsiz — https://github.com/neutrinolabs/xrdp (v0.10.6.1, 2026-07-07; doğrulanma: 2026-09-15; yeniden doğrulama: 2026-09-16, HTTP 200).

Güncelleme (2026-09-16, K-22): Bu bloktaki "GUI, display-manager + xRDP servisleri üzerinden yönetilir" ifadesi K-22 ile kesinleştirilmiştir: xrdp/xrdp-sesman her zaman enable+active; bf-gui-on/bf-gui-off yalnız yerel fiziksel GUI'yi (display-manager + default target) yönetir; bf-gui-off xRDP servislerini asla durdurmaz veya disable etmez. Ayrıntı ve kod kanıtı: 24-DECISION-LOG.md#K-22.

KARAR:    Golden image'da `unattended-upgrades` kapatılır (`/etc/apt/apt.conf.d/20auto-upgrades` değerleri `0` + `apt-daily*.timer` maskeleme).
GEREKÇE:  `unattended-upgrades` Ubuntu Server'da varsayılan kurulu ve etkindir, günde bir kez çalışır; kapatılmazsa 700 cihaz ilk açılışta güncellemeye kalkar ("onaysız update yasak" ilkesi delinir).
ALTERNATİF: Otomatik security update'e izin verme — eşzamanlı indirme + onaysız değişim riski nedeniyle elendi.
RİSK:     Kapatma adımı imajda atlanırsa filo kendiliğinden güncellenir; azaltma: kurucu final-check + monitoring metriği.
MALİYET:  Ücretsiz.
LİSANS:   Yok (OS yapılandırması) — https://ubuntu.com/server/docs/how-to/software/automatic-updates/ (doğrulanma: 2026-09-15).

4. Neden Bu Karar?

Server minimal kurulum + sonradan GNOME (Ubuntu Desktop standardı, kullanıcı kararı; XFCE saha standardı değil, yalnız K-23 LAB A/B ölçüm kolu). Terminale boot, 700 cihazın varsayılan durumunu en öngörülebilir hale getirir; yerel grafik yalnızca bakım penceresinde açılır — uzaktan grafik erişim (xRDP) ise her zaman hazırdır (K-22), yani "yerel GUI kapalı" bir erişim kaybı değildir. Otomatik update'in kapatılması, update zincirinin (10-UPDATE) "onay olmadan değişim yok" ilkesinin teknik kilididir.

5. Alternatifler

Alternatif	Artı	Eksi	Sonuç
Ubuntu 24.04 LTS	Olgun donanım desteği	Daha kısa destek penceresi	Yedek
Ubuntu Desktop 26.04	Tek adımda GUI	6 GB RAM şartı, şişkin zemin	Elendi
XFCE	Hafif, düşük kaynak	Saha standardı değil (GNOME baseline, K-02); yalnız ölçüm kolu	LAB A/B ölçüm adayı (K-23)
Yerel GUI her zaman açık	Teknisyen rahatlığı	Kaynak israfı, geniş hata yüzeyi (RDP'yi etkilemez)	Elendi

6. Avantajlar

• Minimal zemin = küçük imaj, hızlı kurulum, az saldırı yüzeyi.
• Kapalı GUI varsayılanı = düşük RAM + öngörülebilir boot 700 cihazda çarpan etkisi yapar.
• Kapalı otomatik update = filo sürüm determinizmi.

7. Dezavantajlar

• GNOME oturum başlatma satırı ve display-manager birim adları 26.04.1'e göre LAB'da doğrulanmadan dondurulamaz.
• Teknisyen yerel fiziksel ekran istediğinde ek komut (bf-gui-on) gerekir — runbook'a işlenir; uzaktan grafik (RDP) için bu komut gerekmez, xRDP her zaman hazırdır (K-22).

8. Riskler

Risk	Olasılık	Etki	Azaltma
26.04.x sürücü farkı heterojen donanımda	Orta	Orta	LAB profil testi (04)
bf-gui-* birim adları 26.04.1'de farklı	Orta	Düşük	LAB doğrulaması, §13 açık soru
unattended-upgrades açık unutulur	Orta	Yüksek	final-check + monitoring metriği
bf-gui-off yanlış yazılıp xRDP'i durdurur (uzaktan kurtarma kaybı)	Düşük	Yüksek	tests/check-specs.sh systemctl stop/disable xrdp* görürse testi düşürür; 08-rdp check'i active xrdp ister (K-22)
GNOME/XFCE kararı kanıtsız revize edilir	Düşük	Orta	A/B ölçüm seti sabit; revizyon yalnız LAB verisiyle ve PR ile (K-23)

9. Uygulama Planı

1. BIOS ayarı (her saha PC'sinde, elektrik kesintisi sonrası otomatik açılış için):
   • Restore on AC Power Loss = Power On (üretici menüsünde After Power Loss: Power On / AC Recovery: Power On adlarıyla da geçer; teknisyen imaj öncesi menüden doğrular).
2. V1 medya: TEK USB Blueforce Field OS ISO (dist/Blueforce-Field-OS-<version>-amd64.iso); ISO içinde autoinstall (kurulum motoru) + offline APT repo + firstboot bulunur ve kimliksiz zemin kurulur (unattended-upgrades kapalıdır). interactive-sections: [storage] korunur: kurulum katılımsız ilerler ama diski operatör seçer/onaylar, otomatik disk silme YOKTUR. Geri dönüş yolu her zaman sıcaktır: resmi upstream ISO + NoCloud seed USB (K-20). Medya üretimi ve doğrulaması 26'da, boot kabulü LAB'dadır.
3. Boot hedefi terminale sabitlenir:

sudo systemctl set-default multi-user.target
systemctl get-default   # multi-user.target beklenir

4. GNOME + xRDP katmanı kurulur (kurucu 05 üzerinden):

sudo apt install -y ubuntu-desktop-minimal xrdp
sudo systemctl enable xrdp xrdp-sesman
# GNOME oturumu varsayılan yapılır (LAB'da 26.04.1'e göre doğrulanacak satır):
echo "gnome-session" > ~/.xsession

5. GUI aç/kapa anahtarları (kurucu tarafından /usr/local/bin/ altına yazılır; yalnız yerel fiziksel GUI, K-22):

sudo bf-gui-on    # yalnız display-manager (yerel fiziksel oturum) başlatılır; RDP zaten hazırdır
sudo bf-gui-off   # yerel grafik katman durdurulur, cihaz terminale döner; xrdp/xrdp-sesman ACTIVE KALIR

6. Otomatik update kapatılır:

# /etc/apt/apt.conf.d/20auto-upgrades içinde her iki değer 0:
# APT::Periodic::Update-Package-Lists "0";
# APT::Periodic::Unattended-Upgrade "0";
sudo systemctl mask apt-daily.timer apt-daily-upgrade.timer

7. Açılışta koşması beklenen servisler (final-check bunları denetler): NetworkManager (veya systemd-networkd), wg-quick@wg0, docker, xrdp+xrdp-sesman (her zaman enable/ready; yerel GNOME display-manager durumu bundan bağımsız), node_exporter, RustDesk/MeshCentral agent, bf-health-push.timer. Ubuntu 26.04.1 GNOME+xRDP kesin oturum davranışı LAB ile doğrulanmalıdır.
8. GNOME vs XFCE A/B ölçümü (LAB, K-23): aynı donanımda iki kol kurulur ve sabit ölçüm seti doldurulur — RAM, CPU, boot süresi, RDP güvenilirliği, RustDesk reboot sonrası davranışı, login screen erişimi, dummy display davranışı, 24 saat + 72 saat stabilite. RustDesk headless zorunlu şartı iki kolda da aranır; sonuç tablosu LAB release kaydına bağlanır. XFCE kolu saha medyasına girmez; revizyon yalnız bu veriyle yapılır.

10. Test Planı

Test	Beklenen sonuç	Ortam
get-default	multi-user.target	LAB(2)
Güç kesintisi simülasyonu	BIOS ayarı ile cihaz kendiliğinden açılır	LAB(2)
bf-gui-on/off sonrası yerel grafik	Yerel oturum açılır/kapanır (display-manager)	LAB(2)
bf-gui-off sonrası xRDP	xrdp/xrdp-sesman active kalır, RDP oturumu kurulur (K-22)	LAB(2)
20auto-upgrades değerleri 0, timer'lar maskeli	Otomatik apt çalışmaz	LAB(2) imaj denetimi
GNOME vs XFCE A/B ölçümü (8 metrik, 24/72 saat)	Tablo dolar; karar LAB verisiyle verilir (K-23)	LAB(2)
Tek-USB Field OS ISO ile kurulum (03 zemini)	Kimliksiz zemin kurulur, storage operatör onayı beklenir (K-20)	LAB(2) UEFI+Legacy

11. Rollback

1. Yanlış boot hedefi: sudo systemctl set-default multi-user.target ile geri alınır.
2. Bozuk GNOME/xRDP katmanı: bf-gui-off + paket yeniden kurulumu; son çare imajdan yeniden kurulum (04).
3. Otomatik update yanlışlıkla açıldıysa §9 adım 6 yeniden uygulanır, apt-daily* timer durumu denetlenir.

12. Kontrol Listesi

• ISO sürümü 26.04.1+ (LAB'da lsb_release -a çıktısı kayıtlı).
• BIOS Restore on AC Power Loss = Power On her profilde doğrulandı.
• get-default = multi-user.target.
• bf-gui-on/off LAB 26.04.1 imajında test edildi; bf-gui-off sonrası xRDP hâlâ active (K-22).
• unattended-upgrades kapalı + timer'lar maskeli.
• GNOME vs XFCE A/B ölçüm tablosu (8 metrik) doldurulmuş; XFCE saha medyasına girmemiş (K-23).

13. Açık Sorular

• GNOME oturum başlatma satırı + bf-gui-* kesin birim listesi — LAB 26.04.1 imajında (sahibi: Faz 3).
• NetworkManager vs systemd-networkd seçimi — netplan profiliyle birlikte LAB'da netleşecek (sahibi: Faz 3, 08 yazarı).
• GNOME vs XFCE A/B ölçüm seti ve sonuç tablosu (8 metrik, 24/72 saat) — LAB 2 cihaz (sahibi: platform ekibi + bu dosyanın yazarı) [K-23].
• Medya tabanı sapması: LAB ISO'su Desktop flavour ile üretildi; işletim öncesi Server ISO ile yeniden build ya da Desktop tabanının kabulü — LAB/F2B (sahibi: release yöneticisi) [K-20].

---

Ek: Zemin Katmanları

flowchart TB
    ISO["V1 medya: tek USB Field OS ISO<br/>(autoinstall.yaml + offline APT + firstboot)<br/>geri dönüş: upstream ISO + NoCloud seed"] --> BOOT["Boot hedefi: multi-user.target<br/>(terminale boot; yerel GUI kapalı varsayılan)"]
    BOOT --> GUI["Yerel GUI katmanı (kapalı varsayılan)<br/>GNOME + bf-gui-on/off"]
    BOOT --> RDP["xRDP servisi HER ZAMAN hazır<br/>xrdp + xrdp-sesman enable+active (K-22)"]
    GUI -.->|"bf-gui-off xRDP'i DURDURMAZ"| RDP
    RDP --> KILIT["Update kilidi<br/>unattended-upgrades kapalı + timer maskeli"]
    GUI --> KILIT
    KILIT --> SERVIS["Açılış servisleri<br/>wg-quick + docker + node_exporter + agent'lar"]
    SERVIS --> AB["LAB A/B: GNOME vs XFCE<br/>8 metrik + 24/72 saat (K-23)"]